O częściach rośliny

By admin

Kwiecień 18, 2018 Rośliny No comments

Tagi:

Przypatrując się zwierzęciu, mówimy od razu: to głowa, to ogon, a to noga itd. Umiemy odróżnić członki ciała zwierzęcego. Wiemy, w jakim są położeniu względem siebie, wiemy np., że głowa stoi na szyi, a ogon nie może stać na nodze. O roślinach wiemy tylko, że tkwią korzeniami w ziemi, a nad ziemią miewają zielone pędy (gałązki), potem kwiaty, czasem wąsy, np. u grochu, dyni, przestępu, niekiedy ciernie, np. u tarniny, dzikich grusz. Nie wiemy jednak, ile członków miewają rośliny i jakie one są.

Przypatrzmy się wyrośniętej z nasienia roślinie. Widzimy od razu, że składa się z dwóch części tak połączonych, iż tworzą jedną oś. Roślina ma dwa członki: korzeń i pęd. Oś korzenia pokryta jest po części włośnikami, a zakończona czapeczką.

Na osi pędu, zwanej łodygą, stoją liście. Pęd nie jest okryty czapeczką, koniec pędu jest nierozwinięty, nazywa się pączkiem. Pączek w miarę rozwijania się tworzy coraz nowe liście. W kącie każdego liścia powstaje też pączek. Odróżniamy więc na pędzie pączek wierzchołkowy oraz pączki kątowe.

Korzenie i pędy mogą się rozgałęziać. Z pączków kątowych powstają rozgałęzienia pędu macierzystego, zwane pędami pochodnymi. Jeżeli pączki kątowe się nie rozwiną, to pęd, np. źdźbła traw i zbóż, pień palmy, jest nierozgałęziony. Weźmy jaki gruby korzeń, np. marchwi i przetnijmy go podłużnie, a zobaczymy, że korzenie pochodne powstają wewnątrz korzeni macierzystych pod korą i muszą przez tę korę wydobyć się na zewnątrz, żeby dalej rosnąć.

Czym są wąsy, ciernie, kwiaty? Znajdują się one w kątach liści, powstają z pączków kątowych, są więc pędami. Nazywamy je pędami skróconymi, albowiem po pewnym czasie przestają rosnąć. Pędy te wyglądają inaczej, niż pędy zielone, zwane zwykle gałązkami, bo służą do innego celu. Wąs służy do czepiania się rośliny, która o własnej sile utrzymać się nie może, cierniem bronią się rośliny od napaści zwierząt, a w kwiatach powstają nasiona, służące do rozmnażania się roślin. Wąsy, ciernie, kwiaty są to członki rośliny, przystosowane do pewnego celu, są różnymi narzędziami roślin.

Mówiąc o położeniu części ciała rośliny, mówimy o członkach ciała, mówiąc zaś do służą, mówimy o narzędziach.

Jeżeli mówimy: pióro służy do pisania, rondel do gotowania, młotek do wbijania gwoździ, to mówimy o narzędziach, służących do pewnych celów. Zwykle też i o częściach naszego ciała wyrażamy się jako o narzędziach. Mówimy bowiem: mamy oko do patrzenia, nos do oddychania, nogi do chodzenia.

Opisując narzędzie, nie wystarcza jednak powiedzieć, do czego służy. Młotek jest to przedmiot bardzo znany. Gdybyśmy jednak komuś – kto młotka nigdy nie widział – powiedzieli tylko, że jest to narzędzie do wbijania gwoździ, to wcale nie wiedziałby, jak młotek wygląda. Gwóźdź można bowiem wbić nie tylko młotkiem, ale również np. kamieniem, tłuczkiem, obcasem buta itd. Opisując młotek, należałoby powiedzieć, że młotek jest to narzędzie, składające się z dwóch kawałków: z dłuższej rączki i z drugiego kawałka krótszego, przytwierdzonego do rączki poprzecznie, ale nie w samym środku. Z dwóch bowiem nierównych części prostych możemy utworzyć figury bardzo różne, bardzo pospolite i powszechnie znane, jeżeli tylko połączymy je w rozmaity sposób, np. literę T, krzyż, krzyżyk, kąt rozwarty, prosty, ostry, linię prostopadłą, pochyłą.

Tak samo nikomu, kto nie widział pociągu, nic z tego nie przyjdzie, jeżeli mu powiemy, że pociąg służy do przewożenia ludzi lub towarów po szynach żelaznych. Musimy mu powiedzieć, że pociąg składa się z lokomotywy, wagonu z wodą i paliwem oraz z wagonów służących do przewozu osób lub towarów. Trzeba by mu te części pociągu opisać oraz dodać, że lokomotywa jest zwykle na przedzie, za nią tender (wagon z paliwem i wodą), a dopiero potem wagony.

Poznajemy więc rzeczy nie z opowiadania, do czego służą (jakimi są narzędziami), ale wtedy dopiero, gdy wiemy z ilu i z jakich części są złożone oraz jak te części są z sobą połączone (jakie jest ich położenie). Tak samo w opisie rośliny i zwierząt musimy opisywać ich części nazywane w organizmie członkami i podać ilość i położenie tych części. Wiedząc bowiem, że ciało psa składa się z głowy, szyi, kadłuba, ogona, oraz 4 kończyn, z kadłuba wychodzących, nie wiem jeszcze, jak te członki są z sobą połączone. Nie wiem np., czy głowa psa nie może stać na kończynie, a ogon wychodzić z szyi, tak jak w pociągu czasem lokomotywa idzie za tenderem. Muszę więc jeszcze dodać, jakie jest położenie tych części wobec siebie, a wtedy dopiero mogę powiedzieć o sobie, że wiem, jak pies wygląda.

Opisawszy członki pewnej rośliny lub pewnego zwierzęcia, dodajemy, do czego te członki albo ich części służą czyli mówimy o narzędziach ciała. Wiele zwierząt ma – podobnie jak pies – cztery kończyny. Małpa używa wszystkich tych kończyn do obejmowania przedmiotów; jej kończyny, jako narzędzia, są rękami. Sarna biega na wysokich kończynach; te członki jej ciała, jako narzędzia, są nogami. Kret używa przednich kończyn, jako narzędzi do kopania ziemi, a nietoperz do latania w powietrzu, jego więc przednie kończyny są skrzydłami.

Jeżeli mówimy, w jakim stosunku pozostają do siebie części ciała roślin lub zwierząt, to mówimy o ich członkach. Zastanawiając się, jaką czynność spełniają pewne części ciała organizmu, mówimy o ich narzędziach.